Uniwersytet Oksfordzki oddał Indiom szczątki 39 osób z ludu Naga, zabrane w czasach brytyjskich rządów kolonialnych. Uroczystość przekazania odbyła się w poniedziałek w oksfordzkim Pitt Rivers Museum. Większość zwróconych szczątków to czaszki, które wrócą do Nagalandu.
Ceremonia i plan pochówku
W ceremonii wzięła udział około 30-osobowa delegacja z Nagalandu, górzystego stanu w północno-wschodnich Indiach. Przywódcy plemienni mówią o „pełnym szacunku spoczynku” dla przodków. Według planów szczątki zostaną pochowane pod wspólnym pomnikiem w parku w Nagalandzie.
Dyrektorka muzeum Laura Van Broekhoven nazwała to historycznym momentem, o którym opowiadać będą kolejne pokolenia. Przyznała też, że droga do zwrotu prowadziła przez „mnóstwo biurokracji”, ale szczątki są wreszcie w drodze do domu.
Skąd czaszki w Oksfordzie
Pitt Rivers Museum ma ponad 6 tysięcy obiektów związanych z kulturą Naga. Uważa się, że to największa taka kolekcja na świecie. Większość trafiła do niej w czasach kolonialnych, gdy Brytyjczycy rządzili w Indiach i Birmie (dzisiejszej Mjanmie).
Na stronie muzeum 219 pozycji opisano jako szczątki ludzkie. Do zbiorów dołączono je w latach 1910–1940, a zebrało je głównie dwóch administratorów kolonialnych, którzy byli także antropologami. Muzeum samo zaznacza, że przedmioty z tego okresu były często konfiskowane podczas karnych wypraw wojskowych, a nie przekazywane dobrowolnie. Szczątki ludzkie zniknęły z wystawy w 2020 roku, w ramach tego, co placówka nazwała procesem dekolonizacji. Wcześniej przez dziesięciolecia można je było oglądać.
Podczas wizyty w Oksfordzie Nagowie spotkali się również z potomkami jednego z antropologów, którzy zbierali te szczątki. Jeden z przywódców, Thejao Vihienuo, powiedział agencji AFP:
„Podejrzewam, że nikt nie oddałby czaszki swojego ojca czy dziadka w prezencie innej osobie”.
Antropolodzy wskazują, że lud Naga dawniej praktykował polowania na głowy, czyli odcinanie głów wrogom jako trofeów. Jednocześnie głowy własnych wodzów przechowywano w centrum wsi.
Kolejny zwrot w serii
Muzeum, założone w XIX wieku, zwracało już szczątki ludzkie społecznościom rdzennym w Australii, Nowej Zelandii i Stanach Zjednoczonych. Obecne przekazanie obejmuje tylko 39 przodków. Poprzedziła je wizyta delegacji Naga w Oksfordzie w 2025 roku, podczas której oficjalnie poproszono o zwrot. Muzeum zapowiedziało go we wrześniu.
Co to oznacza w praktyce
Sprawa dotyczy Wielkiej Brytanii i Indii, nie Polski. Pokazuje jednak szerszy proces, w którym muzea w Europie coraz uważniej przyglądają się pochodzeniu swoich zbiorów. Dotyczy to zwłaszcza szczątków ludzkich zabranych w czasach kolonialnych. Dla zwiedzających oznacza to, że w muzeach coraz częściej pojawiają się informacje o tym, jak dany obiekt trafił do kolekcji, a część eksponatów może znikać z wystaw.
Przykład z Oksfordu pokazuje też, że takie zwroty wymagają czasu i formalności. Od oficjalnej prośby w 2025 roku do przekazania minęły miesiące, a dyrektorka muzeum mówi wprost o barierach administracyjnych. Z opisanych informacji nie wynika, czy podobne sprawy dotyczą muzeów w Polsce.
Źródło: BBC News – „Oxford museum returns ancestral Naga skulls to India”
